LNG i bezpieczeństwo dostaw gazu: jak działa terminal i dywersyfikacja źródeł?

Gaz ogrzewający dom lub zasilający zakład przemysłowy może wcześniej przebyć tysiące kilometrów na pokładzie statku. Umożliwia to LNG, czyli skroplony gaz ziemny. Dzięki tej technologii Polska może korzystać z dostaw morskich obok importu gazociągami i krajowego wydobycia. Bezpieczeństwo dostaw gazu zależy jednak od całego systemu: terminali, połączeń transgranicznych, magazynów oraz sieci, która doprowadza paliwo do odbiorców.

Czym jest LNG i po co skrapla się gaz ziemny?

Gaz ziemny składa się przede wszystkim z metanu. Aby przygotować go do transportu jako LNG, najpierw usuwa się z niego wodę i niepożądane składniki, a następnie schładza do temperatury około −162°C. W takich warunkach, przy ciśnieniu zbliżonym do atmosferycznego, przyjmuje postać cieczy.

Najważniejsza korzyść to zmniejszenie objętości: LNG zajmuje około 600 razy mniej miejsca niż odpowiadająca mu ilość gazu w stanie gazowym przy ciśnieniu atmosferycznym. Dzięki temu przewóz dużych ilości paliwa statkiem staje się możliwy bez budowania gazociągu łączącego kraj wydobycia z krajem odbioru.

Skraplanie zmienia stan skupienia paliwa. Po ponownym odparowaniu gaz może trafić do sieci, a następnie do kotłów, instalacji przemysłowych czy elektrowni gazowych.

Jak działa łańcuch dostaw LNG?

Droga od instalacji skraplającej do polskiego odbiorcy obejmuje kilka etapów. Każdy wymaga odpowiedniej infrastruktury i uzgodnionego harmonogramu.

Skraplanie i transport metanowcem

W kraju eksportującym przygotowany gaz trafia do instalacji skraplającej. LNG jest następnie ładowane na metanowiec — statek wyposażony w specjalne, izolowane zbiorniki przystosowane do bardzo niskich temperatur.

Izolacja ogranicza dopływ ciepła, ale nie eliminuje go całkowicie. Część ładunku stopniowo odparowuje, dlatego jednostki mają instalacje do zagospodarowania powstającego gazu. Zależnie od konstrukcji statku może on między innymi służyć jako paliwo napędowe.

Transport morski zapewnia możliwość wyboru odległych dostawców. Wymaga jednak uwzględnienia czasu rejsu, dostępności statków i warunków na trasie.

Rozładunek i przechowywanie w terminalu

Po zacumowaniu metanowca LNG przepływa przez ramiona rozładunkowe do zbiorników terminala. Przechowuje się je w warunkach kriogenicznych, czyli w bardzo niskiej temperaturze.

Zbiorniki pozwalają rozdzielić dwa procesy: przyjęcie dużego ładunku ze statku i stopniowe przekazywanie gazu do sieci. Metanowiec dostarcza paliwo partiami, podczas gdy odbiorcy zużywają je przez całą dobę.

Regazyfikacja i przesył do odbiorców

Regazyfikacja polega na ogrzaniu LNG i przywróceniu mu postaci gazowej. Wykorzystuje się do tego wymienniki ciepła, nazywane odparowalnikami. W terminalu w Świnoujściu ciepło przekazuje woda ogrzewana gazami spalinowymi.

Po uzyskaniu odpowiedniego ciśnienia i sprawdzeniu parametrów jakościowych gaz trafia do systemu przesyłowego. Dalej dociera do sieci dystrybucyjnych lub bezpośrednio do dużych odbiorców przemysłowych.

Dla użytkownika kotła znaczenie mają parametry paliwa dostarczanego z sieci. Wcześniejszy transport tego gazu w postaci LNG sam w sobie nie wymaga wymiany urządzenia grzewczego.

Na czym polega dywersyfikacja dostaw gazu?

Dywersyfikacja dostaw gazu oznacza rozłożenie zaopatrzenia pomiędzy różne źródła, trasy i partnerów handlowych. Jej celem jest ograniczenie skutków zakłócenia w jednym elemencie łańcucha.

Warto rozróżnić trzy kwestie:

• Źródło gazu — kraj lub region, w którym paliwo jest wydobywane.
• Droga dostawy — gazociąg, szlak morski i terminal, przez które gaz dociera do systemu.
• Kontrahent — firma, od której kupuje się paliwo.

Kilku sprzedawców może korzystać z tego samego terminala eksportowego. Z kolei gaz przechodzący przez różne państwa może pochodzić z jednego regionu wydobycia. Dlatego sama liczba umów nie pokazuje jeszcze, jak dobrze zabezpieczono dostawy.

Praktyczna korzyść pojawia się wtedy, gdy niedostępność jednej trasy można częściowo zastąpić inną, a infrastruktura ma wolne moce potrzebne do przyjęcia dodatkowego paliwa.

Jak LNG współpracuje z gazociągami w Polsce?

Terminal LNG w Świnoujściu zapewnia dostęp do dostaw morskich. Baltic Pipe umożliwia przesył gazu z norweskiego szelfu przez Danię do Polski. Połączenia międzysystemowe, między innymi z Litwą i Słowacją, zwiększają możliwości wymiany gazu z sąsiednimi rynkami.

Wspólną rolę terminala, gazociągów transgranicznych i magazynów opisuje sprawozdanie Ministerstwa Energii dotyczące bezpieczeństwa dostaw paliw gazowych. Elementy te wzajemnie się uzupełniają:

Element systemu	Znaczenie dla bezpieczeństwa
Terminal LNG	Umożliwia przyjmowanie gazu drogą morską od różnych eksporterów
Gazociągi importowe	Zapewniają dostawy określonymi trasami lądowymi i podmorskimi
Połączenia z sąsiadami	Pozwalają korzystać z dostępnego gazu na połączonych rynkach
Krajowa sieć przesyłowa	Rozprowadza paliwo od punktów wejścia do regionów zużycia
Magazyny gazu	Przechowują zapasy i wspierają dostawy przy zwiększonym zapotrzebowaniu

Istotna jest przepustowość całej trasy. Duża zdolność rozładunku statków przynosi pełną korzyść dopiero wtedy, gdy gaz można sprawnie przesłać dalej. Znaczenie mają więc również gazociągi wewnątrz kraju i tłocznie utrzymujące odpowiednie warunki przepływu.

Dlaczego magazyny są tak ważne zimą?

Zużycie gazu silnie zależy od temperatury. Podczas mrozów rośnie zapotrzebowanie na ogrzewanie, a dodatkowy statek z LNG nie pojawi się w terminalu natychmiast. Magazyny pozwalają korzystać z paliwa zgromadzonego wcześniej.

W Polsce gaz przechowuje się pod ziemią, między innymi w wyeksploatowanych złożach i kawernach solnych. Takie instalacje pełnią inną funkcję niż zbiorniki LNG w terminalu, które służą przede wszystkim obsłudze kolejnych ładunków.

Przy ocenie zapasów liczą się dwa parametry: ilość zgromadzonego gazu oraz tempo jego odbioru. Wysoki poziom napełnienia nie oznacza, że całą zawartość można w krótkim czasie wtłoczyć do sieci.

Magazyny pomagają przetrwać okres zwiększonego zużycia lub zakłóceń importu. Ich możliwości pozostają jednak ograniczone pojemnością, wydajnością i stanem zapasów.

Czy LNG gwarantuje ciągłość dostaw i niskie ceny?

LNG zwiększa elastyczność zakupów, ale podlega ryzykom rynku światowego. Na dostępność ładunków wpływają awarie instalacji skraplających, pogoda, utrudnienia żeglugowe i zapotrzebowanie w innych regionach świata. Przy dużym popycie importerzy konkurują o dostępne dostawy.

Skraplanie, transport morski i regazyfikacja wymagają również energii i generują koszty. Większa liczba potencjalnych dostawców może poprawiać warunki konkurencji, lecz nie zapewnia automatycznie najniższej ceny.

Dla gospodarstwa domowego praktyczne znaczenie mają warunki umowy i sposób ustalania opłat. Firma powinna dodatkowo sprawdzić, jak dostawca zabezpiecza zakontraktowane ilości, obsługuje sezonowe zmiany zużycia i reaguje na zakłócenia. Bezpieczeństwo zaopatrzenia buduje bowiem połączenie dostępnej infrastruktury, zapasów i dobrze przygotowanych dostaw.